Kiedy warto wykonać badanie na boreliozę i jak wygląda diagnostyka krok po kroku?

Ukłucie przez kleszcza nie oznacza automatycznie zakażenia boreliozą, podobnie jak brak zauważonego kleszcza nie pozwala całkowicie wykluczyć kontaktu z nim. Dlatego diagnostyka tej choroby powinna opierać się nie na pojedynczym objawie czy przypadkowo wykonanym teście, lecz na połączeniu wywiadu, obrazu klinicznego oraz – jeśli istnieją wskazania – odpowiednio dobranych badań laboratoryjnych. Istotny jest również moment ich wykonania, ponieważ zbyt wczesne badanie może dać wynik ujemny pomimo rozwijającej się odpowiedzi immunologicznej.

Kiedy po ukłuciu kleszcza warto pomyśleć o diagnostyce?

Samo znalezienie kleszcza na skórze zwykle nie jest wskazaniem do natychmiastowego wykonywania badań serologicznych. Znacznie ważniejsze jest obserwowanie miejsca ukłucia i samopoczucia w kolejnych tygodniach. Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów wczesnej boreliozy jest rumień wędrujący – powiększająca się zmiana skórna pojawiająca się w miejscu lub okolicy ukłucia. W takim przypadku rozpoznanie ma charakter kliniczny i zgodnie z zaleceniami nie wymaga potwierdzania badaniem przeciwciał. Konsultacji wymagają również inne niepokojące dolegliwości pojawiające się po potencjalnej ekspozycji na kleszcze, w tym określone objawy neurologiczne czy stawowe. Nie są one jednak charakterystyczne wyłącznie dla boreliozy, dlatego ich przyczyny powinien ocenić lekarz. Badania serologiczne nie są zalecane jako profilaktyczny test przesiewowy wykonywany bez uzasadnionych objawów klinicznych.

Jak wygląda standardowa diagnostyka boreliozy?

Podstawowym sposobem laboratoryjnego potwierdzania boreliozy jest diagnostyka serologiczna przeprowadzana etapowo. W pierwszej kolejności wykorzystuje się test o wysokiej czułości, np. ELISA. Jeżeli wynik jest dodatni lub niejednoznaczny, kolejnym krokiem jest badanie potwierdzające metodą immunoblot, określane również jako Western blot. Wykonywanie samego Western blot bez wcześniejszego badania przesiewowego nie jest zgodne ze standardowym algorytmem diagnostycznym. Osoby poszukujące informacji dotyczących możliwości wykonania badań lokalnie mogą zapoznać się z ofertą gabinetu HERBASOL, w którym przeprowadzana jest diagnostyka boreliozy we Wrocławiu. Niezależnie od miejsca wykonania badania jego wynik powinien być interpretowany łącznie z objawami i wywiadem medycznym. Sam dodatni wynik przeciwciał nie przesądza bowiem o aktywnej chorobie – przeciwciała mogą utrzymywać się także po wcześniejszym kontakcie z bakterią. 

Dlaczego termin wykonania badania ma znaczenie?

Organizm potrzebuje czasu, aby wytworzyć przeciwciała wykrywane w badaniach serologicznych. Właśnie dlatego wykonanie testu bardzo krótko po ukłuciu przez kleszcza może przynieść wynik fałszywie ujemny. NIZP PZH zwraca uwagę, że przeciwciała mogą nie być jeszcze wykrywalne we wczesnym okresie zakażenia, a moment przeprowadzenia badania powinien być dostosowany do przebiegu objawów. Nie należy więc traktować badania wykonanego kilka dni po znalezieniu kleszcza jako prostego sposobu na potwierdzenie lub wykluczenie boreliozy. W przypadku utrzymującego się podejrzenia lekarz może zalecić wykonanie testu w odpowiednim terminie lub – w określonych sytuacjach – jego późniejsze powtórzenie. Właściwa interpretacja zależy także od klasy wykrywanych przeciwciał i czasu, jaki upłynął od początku objawów.

Czy dodatni wynik oznacza aktywną boreliozę?

Nie zawsze. Wynik badania laboratoryjnego powinien być oceniany w kontekście całego obrazu klinicznego. Obecność przeciwciał może świadczyć o kontakcie z Borrelia burgdorferi, ale sama seropozytywność bez charakterystycznych objawów nie jest wystarczającą podstawą do rozpoznania aktywnej boreliozy ani rozpoczęcia antybiotykoterapii. Możliwe są również reakcje krzyżowe prowadzące do wyników fałszywie dodatnich. Z tego powodu diagnostyka nie powinna polegać na samodzielnym porównywaniu wartości z wydruku laboratoryjnego z informacjami znalezionymi w internecie. Znaczenie ma wywiad, występujące objawy, czas od potencjalnego zakażenia i zależność między wynikami kolejnych etapów badań.

Dobra diagnostyka zaczyna się od właściwego pytania

Najważniejsze nie jest więc wykonanie możliwie największej liczby testów, lecz ustalenie, czy w danej sytuacji rzeczywiście istnieją wskazania do diagnostyki boreliozy. Jeżeli po kontakcie z kleszczem pojawiają się niepokojące objawy, warto skonsultować je z lekarzem, który może zdecydować o dalszym postępowaniu. Odpowiednio dobrane badanie wykonane we właściwym momencie dostarcza znacznie bardziej użytecznych informacji niż przypadkowa diagnostyka wykonywana bez związku z objawami. W przypadku boreliozy szczególnie ważne jest bowiem łączenie wyników laboratoryjnych z oceną kliniczną – dopiero takie podejście pozwala właściwie interpretować uzyskane rezultaty i zaplanować dalsze postępowanie.