Trudno uwierzyć w to, że w Płońsku istniała cerkiew. Powszechnie wiadomo jest, że w naszym mieście przy ul. Warszawskiej stała okazała synagoga. Była też drewniana bożnica przy końcu ul. Wolności. Wynikało to z faktu, że w mieście do wybuchu II wojny światowej połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Natomiast w XIX wieku aż do pierwszej wojny wyznawców prawosławia na naszej ziemi było ponad trzy tysiące, a w samym Płońsku ponad trzystu.Wynikało to z faktu, że nasze miasto znalazło się w zaborze rosyjskim. Z racji tego w Płońsku zamieszkiwali urzędnicy carscy, a w powiecie także osadnicy rosyjscy. W samym Modlinie, który podlegał administracyjnie pod Zakroczym, stacjonowało około dwa tysiące rosyjskich żołnierzy. Zakroczym wchodził w skład powiatu płońskiego.

Budowę cerkwi w Płońsku wymusił gubernator płocki, generał Leonid Czerkasow. Nie lubił Polaków, usuwał ich z urzędów, a na ich miejsce sprowadzał Rosjan. Dążył do nadania miastom polskim rosyjskiego charakteru. Powstanie cerkwi było wyraźnym dowodem, że dane miasto znalazło się pod jurysdykcją imperium carskiego. Czerkasow nakazał wybudowanie cerkwi w Sierpcu, Rypinie i Płońsku.

Nie mając na te cele pieniędzy, wymuszał na mieszkańcach miast polskich, aby ,,dobrowolnie” łożyli na budowę cerkwi. Tak było też w Płońsku. Fundusze na tę sakralną inwestycję pochodziły od gminy żydowskiej, która też ofiarowała bezpłatnie plac w Płońsku, który do niej należał.

Władze Płońska wydatkowały 8500 rubli w srebrze i z rezerwy budżetowej. Zakroczym przekazał 1700 rubli. Właściciel Szczytna Rau ofiarował 30 tysięcy sztuk cegły, a właściciel fabryki odlewów żelaznych Samson Kopelman 300 rubli i odlewy żelazne.

Ludność Płońska nie włączyła się do zbiórki na rzecz wybudowania cerkwi. A jeśli nawet, to było pod przymusem i sięgało drobnych kwot.

Cerkiew zaczęto budować w 1885 roku, a w 1886 była już prawie gotowa. Oficjalnie miała stanowić okazałą pamiątkę po pobycie rodziny carskiej (cara i carycy) na Ziemi Płońskiej w 1884 roku. Małżonka cara osobiście zawitała w Płońsku. Po oddaniu do użytku odbywały się w niej regularne msze. A na naszym cmentarzu parafialnym są groby pochowanych urzędników carskich.

Cerkiew miała budowę równoramiennego krzyża, była murowana z cegły klinkierowej, u góry dwie kopuły oraz dzwony. Dach pokryty został cynkową blachą. Prowadziły do niej dwoje drzwi od strony wschodniej i Płockiej. Z trzech stron otoczona była drewnianym płotem, a od ulicy Płockiej ogrodzeniem żeliwnym na betonowym fundamencie. Została pomalowana na biało. Ikonostas wykonano z dębu o naturalnym kolorze.

I wojna światowa spowodowała, że Rosjanie wynieśli się z Płońska. Przez jakiś czas cerkiew stała, przypominając płońszczanom o czasach zniewolenia przez zaborcę rosyjskiego.

Trzeba przyznać, że cerkiew była źle postrzegana przez mieszkańców. Pamiętano, że jej budowę wymuszono. Potem obiekt zaadoptowano na kościółek gimnazjalny, ale na krótko. Przez jakiś czas była tam scena, na której wystawiano sztuki teatralne. Po wkroczeniu Niemców w 1939 roku, okupanci zaadoptowali cerkiew na magazyn.

W 1946 roku rozebrano cerkiew, kilka lat później taki sam los spotkał synagogę stojącą przy ul. Warszawskiej. Dzisiaj trudno uwierzyć, że Płońsk kiedyś był miastem wielowyznaniowym. Obecnie w miejscu synagogi znajduje się ZUS, a tam, gdzie stała cerkiew, wybudowano nowy ratusz.

Przy pisaniu tekstu korzystałem z materiałów zgromadzonych w Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Płońska.