Hejt w internecie. Jak skutecznie bronić swoich praw?

Internet stał się nieodłączną częścią życia społecznego. Media społecznościowe, fora dyskusyjne i portale informacyjne umożliwiają swobodną wymianę poglądów, komentowanie bieżących wydarzeń, dokonywanie własnych analiz oraz publiczne wyrażanie opinii. Powszechna dostępność tych narzędzi sprawiła jednak, że przestrzeń internetowa coraz częściej staje się również miejscem obrażania, poniżania, rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, hejtowania, czy też kierowania gróźb wobec innych osób.

Zjawisko to, powszechnie określane mianem hejtu, bywa traktowane, jako nieunikniony element komunikacji internetowej. Niejednokrotnie towarzyszy mu przekonanie, że anonimowość użytkowników zapewnia im bezkarność, a wypowiedzi publikowane w Internecie podlegają innym zasadom niż te formułowane w świecie rzeczywistym. Tymczasem, z prawnego punktu widzenia, takie rozumowanie jest błędne.

Internet nie stanowi przestrzeni wyłączonej spod obowiązywania prawa. Każdy użytkownik, niezależnie od tego, czy wypowiada się pod własnym nazwiskiem, czy korzysta z anonimowego profilu, ponosi odpowiedzialność za swoje działania na zasadach przewidzianych w obowiązujących przepisach.

Polski porządek prawny przewiduje szereg instrumentów umożliwiających przeciwdziałanie bezprawnym zachowaniom w Internecie. Ochrona ta obejmuje zarówno możliwość pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej, jak również dochodzenia roszczeń cywilnych, w tym żądania usunięcia obraźliwych treści, przeprosin, zadośćuczynienia, czy odszkodowania. Wachlarz środków ochrony jest dość szeroki i warto zastanowić się, jak z niego skorzystać.

GRANICE WOLNOŚCI SŁOWA

Rozważania dotyczące prawnej odpowiedzialności za hejt należy rozpocząć od fundamentalnej zasady wolności wypowiedzi. Zgodnie z art. 54 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Analogiczną ochronę przewiduje art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Wolność słowa stanowi jeden z podstawowych fundamentów demokratycznego państwa prawnego. Umożliwia prowadzenie debaty publicznej, wyrażanie sprzeciwu wobec określonych działań, czy krytykowanie postępowania innych osób. Jednakże wskazana zasada nie ma charakteru absolutnego. Granice korzystania z tego prawa są wyznaczone między innymi przez prawa i wolności innych osób, w szczególności prawa do ochrony godności, czci, dobrego imienia oraz prywatności. Oznacza to, że możliwość swobodnego wyrażania opinii nie stanowi przyzwolenia na bezprawne naruszanie cudzych dóbr osobistych.

Mimo to nie każda wypowiedź negatywna, nieprzychylna czy nawet dotkliwa dla jej adresata będzie stanowiła naruszenie prawa. Należy bowiem odróżnić dopuszczalną krytykę od działań, których rzeczywistym charakterem jest poniżenie, znieważenie lub bezpodstawne przypisywanie innej osobie nagannych zachowań.

Przykładowo stwierdzenie przez niezadowolonego klienta, że określona usługa została wykonana nierzetelnie, może mieścić się w granicach dopuszczalnej krytyki. Odmiennie należy ocenić sytuację, w której ta sama osoba publicznie zarzuca, np. przedsiębiorcy popełnianie oszustw, nie dysponując podstawami do formułowania takich twierdzeń, albo oceniając zachowanie drugiej osoby w sposób subiektywnie naganny. Istotne znaczenie ma przy tym rozróżnienie wypowiedzi, dotyczących faktów od wypowiedzi ocennych. Twierdzenia o faktach mogą podlegać weryfikacji pod względem ich prawdziwości, natomiast opinie wyrażają subiektywną ocenę autora. Nie oznacza to jednak, że każda wypowiedź przedstawiona jako opinia, automatycznie korzysta z ochrony prawnej.

Na tę okoliczność zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2023 r., sygn. II CSKP 1083/22, wskazując, że również wypowiedzi o charakterze ocennym, powinny pozostawać rzetelne, szczególnie, gdy zawierają sugestie dotyczące określonych, możliwych do zweryfikowania faktów.

Tym samym, granica wolności słowa nie przebiega pomiędzy wypowiedziami pozytywnymi i negatywnymi, lecz pomiędzy korzystaniem z prawa do krytyki a bezprawnym naruszeniem praw drugiego człowieka. Każdorazowo wymaga to uwzględnienia treści wypowiedzi, jej kontekstu, sposobu rozpowszechnienia oraz okoliczności, w jakich została sformułowana.

CZYM JEST HEJT W ROZUMIENIU PRAWA?

Pomimo powszechnego posługiwania się pojęciem „hejt”, polski ustawodawca nie wprowadził jego jednolitej definicji prawnej. Jest to określenie o charakterze społecznym, obejmujące różne formy wrogich zachowań, które mogą, ale nie muszą, stanowić naruszenia obowiązujących przepisów. Z prawnego punktu widzenia szczególnie istotne jest to, że odpowiedzialność za tego rodzaju działania może powstać na gruncie zarówno prawa cywilnego, jak i karnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać na ochronę dóbr osobistych, uregulowaną w art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Przepisy te chronią między innymi cześć, dobre imię, godność, prywatność oraz wizerunek człowieka. Naruszenie tych dóbr może polegać przykładowo na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji o życiu prywatnym określonej osoby, publikowaniu poniżających materiałów, czy kierowaniu wobec niej wypowiedzi obiektywnie naruszających jej godność. Co istotne, odpowiedzialność cywilna nie wymaga, aby dane zachowanie jednocześnie stanowiło przestępstwo.

Odrębne podstawy odpowiedzialności wynikają z przepisów Kodeksu karnego. Jednym z najczęściej rozważanych w tym kontekście przestępstw jest zniesławienie, określone w art. 212 k.k. Zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23.10.2024 roku (sygn. akt: I ZI 35/24): „Znamieniem przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k. jest zachowanie sprawcy polegające na pomawianiu, tj. przypisywaniu pomawianemu czegoś, co jest oceniane negatywnie i co w konsekwencji może doprowadzić do jego poniżenia w opinii publicznej lub może narazić go na utratę zaufania potrzebnego do danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jednak o zniesławiającym charakterze wiadomości przekazywanych przez sprawcę nie decyduje subiektywne poczucie pokrzywdzonego, lecz wyłącznie ocena obiektywna, tj. stwierdzenie, czy w odczuciu społecznym jest to zniesławienie.” Tym samym zniesławienie polega na pomówieniu innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania określonego zawodu, czy prowadzenia działalności. W tym kontekście szczególna uwagę należy zwrócić na fakt, iż warunkiem koniecznym, aby można było mówić o pomówieniu jest to, aby dyfamujące informacje zostały zakomunikowane osobie trzeciej, a nie tylko pokrzywdzonemu tudzież pokrzywdzonym. W innym wypadku trudno byłoby bowiem mówić o poniżeniu w opinii publicznej lub narażeniu na utratę zaufania.

Przykładem może być publiczne i bezpodstawne przypisywanie lekarzowi świadomego szkodzenia pacjentom lub przedsiębiorcy dopuszczania się przestępstw finansowych. Od zniesławienia należy odróżnić zniewagę, przewidzianą w art. 216 k.k. Znieważenie może być dokonane słowem, pismem, drukiem, wizerunkiem (np. karykaturą), a nawet gestem. W praktyce najczęściej znieważające zachowanie przybiera formę słowną, kiedy sprawca posługuje się wulgaryzmami, słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, czy to w formie ustnej, czy pisemnej Słownymi zniewagami są przede wszystkim takie, które w każdym kontekście są obraźliwe (np. kreatura, nikczemnik, cham, łajdak, łobuz, menel). Za znieważające można uznać także wypowiedzi „zawierające niezracjonalizowaną treść, na którą składać się mogą rzeczowniki same w sobie zawierające sens nazwowy jednakże nabierające obraźliwego charakteru, gdy odnoszone są do człowieka. Na przykład zwroty «ty psie», «świnio», przyjmujemy za znieważające na mocy pewnej trudnej do racjonalnego wytłumaczenia konwencji, podczas gdy porównania z innymi zwierzętami nie są za takie uważane”. W tym przypadku zasadnicze znaczenie ma uwłaczający charakter wypowiedzi. Odpowiedzialność może, zatem powstać również wtedy, gdy sprawca nie rozpowszechnia określonych zarzutów, lecz posługuje się sformułowaniami mającymi charakter znieważający. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 5.06.2012 r. SNO 26/12 „O tym, czy zachowanie miało charakter znieważający, decydują dominujące w społeczeństwie oceny i normy obyczajowe, a nie subiektywne przekonanie osoby rzekomo znieważonej”. Stosowanie kryterium obiektywnego wymaga ustalenia miernika, do którego odnoszono by zachowania oceniane jako znieważające; miernikiem takim może być system wartości funkcjonujący w społeczeństwie.

Warto przy tym zaznaczyć, że zarówno zniesławienie, jak i zniewaga są, co do zasady przestępstwami ściganymi z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony zasadniczo sam inicjuje postępowanie karne poprzez wniesienie prywatnego aktu oskarżenia.

Znacznie poważniejszy charakter mogą mieć zachowania polegające na systematycznym nękaniu określonej osoby za pośrednictwem internetu. Uporczywe wysyłanie wiadomości, zakładanie kolejnych profili w celu kontynuowania niechcianego kontaktu, czy powtarzające się działania prowadzące do uzasadnionego poczucia zagrożenia, poniżanie lub udręczenia mogą w określonych okolicznościach wypełniać znamiona przestępstwa uporczywego nękania, określonego w art. 190a k.k.

Podobnie kierowanie za pośrednictwem internetu gróźb popełnienia przestępstwa może stanowić podstawę odpowiedzialności z art. 190 k.k., jeżeli wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę ich spełnienia.

Szczególną kategorię stanowią również określone formy mowy nienawiści, w tym publiczne nawoływanie do nienawiści oraz znieważanie osób z przyczyn wskazanych w art. 256 i 257 k.k., określające katalog przestępstw z nienawiści oraz propagowania ustrojów totalitarnych.

Przedstawione przykłady pokazują, że pojęcie hejtu obejmuje zachowania o zróżnicowanym charakterze i stopniu społecznej szkodliwości. Dlatego nie każda obraźliwa wypowiedź będzie przestępstwem, a ustalenie odpowiedzialności wymaga każdorazowo oceny konkretnego zachowania przez pryzmat obowiązujących przepisów.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PLATFORM INTERNETOWYCH

W przypadku hejtu internetowego odpowiedzialność sprawcy nie jest jedynym zagadnieniem prawnym. Równie istotne pozostaje pytanie o obowiązki podmiotów, prowadzących portale społecznościowe, fora dyskusyjne i inne serwisy umożliwiające publikowanie treści. Szczególne znaczenie mają w tym zakresie przepisy unijnego rozporządzenia 2022/2065, określanego, jako akt o usługach cyfrowych (Digital Services Act – DSA). Rozporządzenie ustanawia mechanizmy służące między innymi zgłaszaniu i rozpatrywaniu informacji o nielegalnych treściach zamieszczanych w Internecie.

W praktyce oznacza to, że osoba, której prawa zostały naruszone wskutek publikacji określonego komentarza lub materiału, może skorzystać z odpowiedniego mechanizmu reklamacji/zgłoszenia udostępnionego przez dostawcę usługi hostingowej. Zgłoszenie powinno wskazywać konkretną treść oraz wyjaśniać, dlaczego jest ona uznawana za nielegalną, naruszająca nasze prawa.

Dostawca ma obowiązek rozpatrywać takie zgłoszenia w sposób terminowy, obiektywny i z należytą starannością. Nie oznacza to jednak, że każda treść zgłoszona przez użytkownika musi zostać automatycznie usunięta. Sama okoliczność, że określona wypowiedź jest dla kogoś nieprzyjemna lub obraźliwa, nie przesądza, bowiem o jej nielegalnym charakterze. Co istotne, przewidziano również mechanizmy umożliwiające kwestionowanie określonych decyzji platform internetowych, w tym decyzji dotyczących pozostawienia zgłoszonych treści.

Nie można jednak przyjąć, że podmiot prowadzący portal internetowy automatycznie odpowiada za każde bezprawne zachowanie jego użytkowników. Przepisy DSA przewidują określone warunki wyłączenia odpowiedzialności dostawców usług hostingu. Istotne znaczenie ma między innymi uzyskanie wiedzy o nielegalnej treści i podjęcie odpowiednich działań po jej uzyskaniu przez platformę/administratora.

Zagadnienie odpowiedzialności administratorów portali za komentarze użytkowników było również przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, między innymi w wyroku z dnia 30 września 2016 r., sygn. I CSK 598/15. Orzeczenie to, wydane na gruncie wcześniejszego stanu prawnego, wskazuje na znaczenie właściwego ustalenia przesłanek odpowiedzialności administratora za treści zamieszczane przez osoby trzecie. W Polsce dodatkowe rozwiązania służące wykonywaniu DSA przewiduje ustawa z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw, której zasadnicze przepisy mają wejść w życie 6 listopada 2026 r.

Z perspektywy osoby dotkniętej hejtem najważniejsze pozostaje jednak to, że zgłoszenie bezprawnej treści platformie internetowej może stanowić pierwszy sposób przeciwdziałania naruszeniu, bez konieczności inicjacji drogi sądowej, uprzedniego uzyskania orzeczenia sądowego.

ZADOŚĆUCZYNIENIE I ODSZKODOWANIE.
CZEGO MOŻE DOMAGAĆ SIĘ POKRZYWDZONY?

Odpowiedzialność za hejt nie ogranicza się do możliwości ukarania jego sprawcy. Polskie prawo przewiduje również instrumenty pozwalające osobie pokrzywdzonej dochodzić ochrony własnych interesów, w tym roszczeń o charakterze majątkowym. Na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone, może domagać się zaniechania bezprawnego działania. Jeżeli natomiast naruszenie już nastąpiło, może również żądać usunięcia jego skutków. W praktyce oznacza to możliwość wystąpienia z żądaniem usunięcia określonych publikacji, zaprzestania dalszego rozpowszechniania bezprawnych treści czy złożenia przeprosin w odpowiedniej formie.

Ochrona dóbr osobistych nie ogranicza się jednak wyłącznie do roszczeń niemajątkowych. Ustawodawca przewidział również możliwość dochodzenia zadośćuczynienia pieniężnego oraz odszkodowania, przy czym obie instytucje pełnią odmienne funkcje. Zadośćuczynienie ma na celu rekompensatę krzywdy niemajątkowej doznanej wskutek naruszenia dobra osobistego. Może ona obejmować cierpienia psychiczne, poczucie poniżenia, utratę poczucia bezpieczeństwa czy inne negatywne następstwa bezprawnego działania.

Podstawę prawną stanowi w szczególności art. 448 § 1 k.c., który pozwala sądowi przyznać osobie pokrzywdzonej odpowiednią sumę pieniężną albo zasądzić odpowiednią sumę na wskazany przez nią cel społeczny. Wysokość zadośćuczynienia nie jest z góry określona. Sąd każdorazowo ocenia okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniając między innymi charakter i intensywność naruszenia, czas jego trwania, zasięg rozpowszechniania treści oraz rozmiar doznanej krzywdy. Nie istnieje zatem jednolita kwota należna za obraźliwy komentarz, czy bezprawną publikację.

Odszkodowanie służy natomiast naprawieniu szkody majątkowej. Może znaleźć zastosowanie przykładowo w sytuacji, gdy wskutek rozpowszechniania nieprawdziwych informacji przedsiębiorca traci klientów, dochodzi do zerwania współpracy gospodarczej albo poszkodowany ponosi inne wymierne straty finansowe. W takim przypadku niezbędne jest jednak wykazanie szkody, jej wysokości oraz związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem a powstałą stratą. Strata odszkodowawcza musi być policzalna. Nie należy, zatem utożsamiać samego faktu opublikowania negatywnej informacji z automatycznym powstaniem prawa do odszkodowania. Każde roszczenie wymaga odpowiedniego uzasadnienia i wykazania przesłanek odpowiedzialności.

Z punktu widzenia dochodzenia ochrony prawnej szczególne znaczenie ma również odpowiednie zabezpieczenie materiału dowodowego. Zrzuty ekranu, adresy internetowe publikacji, korespondencja, daty zamieszczenia komentarzy i inne informacje pozwalające odtworzyć okoliczności naruszenia mogą mieć kluczowe znaczenie w ewentualnym postępowaniu.

Nie należy odkładać tych czynności, ponieważ treści internetowe mogą zostać usunięte lub zmodyfikowane, co w późniejszym czasie może utrudnić ich udowodnienie. Ostatecznie należy podkreślić, że skuteczna ochrona przed hejtem wymaga przede wszystkim świadomego korzystania z dostępnych instrumentów prawnych i co do zasady współpracy z prawnikiem. Wolność wypowiedzi pozostaje jedną z podstawowych wartości demokratycznego społeczeństwa, nie może jednak służyć, jako usprawiedliwienie bezprawnego naruszania cudzej godności, dobrego imienia czy prywatności.

W JAKI SPOSÓB DOCHODZIĆ SWOICH PRAW?

W przypadku naruszenia dóbr osobistych podstawowym instrumentem ochrony pozostaje postępowanie cywilne, inicjowane poprzez wniesienie pozwu przeciwko osobie odpowiedzialnej za naruszenie. Przed skierowaniem sprawy do sądu warto jednak rozważyć wystosowanie formalnego wezwania do zaprzestania naruszeń, usunięcia bezprawnych treści lub dobrowolnego spełnienia określonych roszczeń. Choć działanie takie, co do zasady nie jest obowiązkowe, może umożliwić rozwiązanie sporu bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego.

Jeżeli próba polubownego zakończenia sporu okaże się nieskuteczna, pokrzywdzony może wystąpić na drogę sądową. Sprawy o ochronę dóbr osobistych, obejmujące żądania niemajątkowe, takie jak przeprosiny czy zaniechanie naruszeń, należą co do zasady do właściwości sądów okręgowych. Natomiast w przypadku dochodzenia wyłącznie roszczeń pieniężnych właściwość sądu zależy od wartości przedmiotu sporu – do 100 000 zł sprawę zasadniczo rozpoznaje sąd rejonowy, a powyżej tej kwoty sąd okręgowy.

Co do zasady pozew należy skierować do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego. Warto jednak podkreślić, że w przypadku naruszenia dóbr osobistych przy wykorzystaniu środków masowego przekazu, w tym określonych form publikacji internetowych, przepisy umożliwiają wniesienie pozwu również przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pokrzywdzonego.

Odmienny tryb znajduje zastosowanie w przypadku dochodzenia odpowiedzialności karnej. W razie gróźb karalnych lub uporczywego nękania pokrzywdzony może skierować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Policji lub prokuratury, składając również wniosek o ściganie, jeżeli jest wymagany. Natomiast zniesławienie i zniewaga są, co do zasady przestępstwami ściganymi z oskarżenia prywatnego, co oznacza konieczność samodzielnego zainicjowania postępowania przed właściwym sądem rejonowym.

Należy również mieć świadomość, że dochodzenie ochrony sądowej wymaga czasu. Długość postępowania zależy przede wszystkim od stopnia skomplikowania sprawy, zakresu koniecznego postępowania dowodowego oraz obciążenia właściwego sądu. W praktyce rozstrzygnięcie może zapaść po kilku miesiącach, jednak bardziej złożone postępowania, szczególnie w przypadku wniesienia apelacji, mogą trwać nawet kilka lat.

Nie oznacza to jednak, że pokrzywdzony w każdym przypadku musi oczekiwać na prawomocny wyrok, aby uzyskać ochronę. Przepisy postępowania cywilnego przewidują możliwość udzielenia zabezpieczenia roszczenia jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W określonych okolicznościach może ono polegać na nakazie usunięcia danych treści lub materiałów na czas trwania postępowania, czy też na czasowym zakazie dalszej publikacji treści naruszających dobra osobiste, z uwzględnieniem ustawowych przesłanek i ochrony ważnego interesu publicznego.

Ostatecznie należy podkreślić, że skuteczna ochrona przed hejtem internetowym wymaga nie tylko znajomości przysługujących praw, lecz również świadomego i odpowiednio wczesnego podejmowania działań. Wolność wypowiedzi pozostaje jedną z podstawowych wartości demokratycznego państwa prawnego, nie może jednak stanowić usprawiedliwienia dla bezprawnego naruszania cudzej godności, dobrego imienia czy prywatności. Prawo do wyrażania własnych poglądów nie oznacza, bowiem prawa do bezkarnego naruszania praw innych osób, niezależnie od tego, czy zachowanie takie ma miejsce w świecie rzeczywistym, czy w przestrzeni internetowej.

HEJT WŚRÓD MAŁOLETNICH.
KTO PONOSI ODPOWIEDZIALNOŚĆ?

Na szczególną uwagę zasługuje zjawisko hejtu wśród małoletnich, które stanowi istotny problem zarówno społeczny, jak i prawny. Powszechny dostęp do internetu oraz rozwój mediów społecznościowych sprawiają, że konflikty rówieśnicze coraz częściej przenoszą się do przestrzeni cyfrowej, przybierając postać obraźliwych komentarzy, publicznego poniżania, rozpowszechniania kompromitujących materiałów czy uporczywego nękania. Zachowania te, niejednokrotnie bagatelizowane, jako przejaw młodzieńczych konfliktów, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych. W tym kontekście istotnego znaczenia nabiera kwestia odpowiedzialności niepełnoletnich sprawców hejtu, a także zakresu odpowiedzialności ich rodziców lub opiekunów prawnych.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialność karna na zasadach ogólnych rozpoczyna się, co do zasady po ukończeniu 17. roku życia. Nie oznacza to jednak, że osoby młodsze nie ponoszą konsekwencji swoich działań. Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich przewiduje możliwość prowadzenia postępowania przed sądem rodzinnym wobec osób, które dopuściły się czynu karalnego po ukończeniu 13., a przed ukończeniem 17. roku życia. Natomiast wobec dzieci, które ukończyły 10 lat, możliwe jest podjęcie działań w związku z przejawami demoralizacji.

W zależności od okoliczności sprawy sąd rodzinny może zastosować odpowiednie środki wychowawcze, w szczególności zobowiązać nieletniego do przeproszenia pokrzywdzonego, naprawienia wyrządzonej szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę czy powstrzymania się od określonych zachowań. Możliwe jest również ustanowienie nadzoru kuratora sądowego. Celem tych środków jest przede wszystkim przeciwdziałanie dalszym naruszeniom oraz kształtowanie u nieletniego świadomości odpowiedzialności za własne postępowanie.

Jednakże odrębnym zagadnieniem pozostaje odpowiedzialność cywilna rodziców za działania ich dzieci. Zgodnie z art. 426 Kodeksu cywilnego małoletni, który nie ukończył 13 lat, co do zasady nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej opartej na winie. W określonych okolicznościach obowiązek naprawienia szkody może jednak obciążać rodziców lub inne osoby zobowiązane do sprawowania nadzoru nad dzieckiem, stosownie do art. 427 k.c. Wskazać należy, że nie jest to odpowiedzialność automatyczna, ponieważ znaczenie ma między innymi sposób wykonywania obowiązku nadzoru. W przypadku małoletnich, którzy ukończyli 13 lat, możliwa jest natomiast ich własna odpowiedzialność cywilna, jeżeli można przypisać im winę. Ewentualna odpowiedzialność rodziców wymaga wówczas odrębnej podstawy prawnej.

Co istotne, niezależnie od wskazanych zasad odpowiedzialności cywilnej, art. 18 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich umożliwia sądowi rodzinnemu zobowiązanie rodziców lub opiekunów do naprawienia w całości albo w części szkody wyrządzonej przez nieletniego bądź do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Nie bez znaczenia pozostaje również rola szkoły, która w określonych przypadkach może zastosować przewidziane prawem środki oddziaływania wychowawczego.

Tym samym niepełnoletność sprawcy hejtu nie oznacza braku odpowiedzialności prawnej, podobnie jak sam fakt sprawowania władzy rodzicielskiej nie przesądza o obowiązku naprawienia każdej szkody wyrządzonej przez dziecko. 

PRAKTYKA SĄDOWA

W jednej z prowadzonych przez tutejszą Kancelarię niedawno spraw, w której występowaliśmy w imieniu Pokrzywdzonej, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi IV Wydział Karny z dnia 4 listopada 2025 r. sygn. akt IVK 42/25, orzekł, że oskarżony dopuścił się zniesławienia spółki w ten sposób, że za pomocą środków masowego komunikowania, pomówił Spółkę naszego Klienta o to, że sfałszowała protokoły odbioru, próbowała wyłudzić środki oraz o to, że Spółka to naciągacze i oszuści tj. o czyn z art. 212 § 1 i 2 k.k. i za ten czyn skazano go na karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych grzywny określając wysokość jednej stawki na 20 zł (dwadzieścia złotych) oraz zasądzono od oskarżonego rzecz Stowarzyszenia Wspierania Działań na Rzecz Osób Potrzebujących Pomocy DROGA w Olsztynku nawiązkę w kwocie 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych) na cel związany z pomocą osobom pokrzywdzonym na skutek cyberprzemocy.

Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2018 r. III C 1140/17 - Sprawa dotyczyła wpisów opublikowanych na facebookowej grupie mieszkańców osiedla, które naruszały dobre imię i godność powódki. Sąd zobowiązał dwoje pozwanych do opublikowania przeprosin na tej samej grupie oraz zasądził od nich solidarnie 5 000 zł zadośćuczynienia;

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z 8 lipca 2024 r., sygn. V K 258/21 - Oskarżona zamieściła pod zdjęciem innej osoby na portalu społecznościowym komentarz zawierający określenia uznane za znieważające. Sąd uznał ją za winną przestępstwa i wymierzył grzywnę w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł, czyli łącznie 2 000 zł. Ponadto orzekł nawiązkę w wysokości 1 000 zł na rzecz wskazanego podmiotu oraz zasądził zwrot określonych kosztów poniesionych przez oskarżyciela prywatnego;

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 kwietnia 2024 r., sygn. I C 1534/21 - Pozwany kierował do członków lokalnej społeczności wiadomości elektroniczne, w których przypisywał powodowi między innymi kradzieże, malwersacje finansowe i inne naganne zachowania, posługując się również obraźliwymi określeniami. 

Sąd częściowo uwzględnił powództwo, zobowiązując pozwanego do rozesłania odpowiedniego oświadczenia oraz zasądzając 5 000 zł zadośćuczynienia. Ponadto zasądził 5 000 zł na wskazany cel społeczny.

Piotr Truszkowski Adwokat
Kancelaria Adwokacka Legallex
Filia Kancelarii w Płońsku:
ul. Żołnierzy Wyklętych 20 B/U3, 
09-100 Płońsk
[email protected]
+48512010810